تاريخ : چهارشنبه 24 مهر 1387

چرا بانک ‏های خصوصی نباید تعطیل شوند ؟

« بانک های خصوصی تعطیل شوند، بهتر است تا کارخانجات تعطیل شوند. »

گویا این روزها رسم بر این شده که هرکس یا مقامی با هر تخصص و مسوولیت یا خط فکری، راجع به وضعیت اقتصاد بیمارگونه این ملک و خاک، موقعیت یا موجودیت، حدود اختیارات و شیوه رفتار صنعت بانکداری کشور به خصوص بانکداری در بخش خصوصی و بالاخره مسائلی همچون تورم، نرخ سود بانکی، وضعیت نقدینگی و دیگر سیاست ‏های مالی و پولی و مسائل مهم اقتصادی، در روزنامه های یومیه اظهارنظر تخصصی و شخصی ارائه دهد و نسخه بپیچد. بحثی نیست به شکرانه خداوند متعال، این هم از الطاف او است که در جمهوری اسلامی ایران آن چنان آزادی کلام، بیان و قلم وجود دارد که اجازه و آزادی ارائه چنین نقطه نظرات و تزهای اقتصادی را می دهد و اگرچه این گونه فرمایش ها که گاه اعتبار حرفه ای و منزلت علمی را هم ندارند، لکن در این رابطه، طعم شیرین آزادی کلام و عقیده بسیار لذت بخش است.
مطلب موقعی جدی و نگران کننده می شود که بزرگواران علوم دینی چنین اظهارات و نقطه نظراتی را ارائه می فرمایند. نفوذ کلام، اعتقاد، اعتماد مردم و فرمانبرداری دولت مردان از این گونه اظهارات تخصصی و حرفه ای آنها که گوش جان برای اجرای آن تقدیم می کنند، می تواند بسیار نگران کننده و جدی تلقی شود و خدای ناکرده، چنانچه متفکرانه به اشارات این بزرگواران توجه نشود، ممکن است دولتمردان محترم تصمیمات اقتصادی و یا احیانا راه حل های استراتژیک مدیریتی ارائه فرمایند که احیانا حرکت اقتصاد بیمارگونه ما را به سوی مرگ و نابودی سوق دهد. مقدمه را به استحضار رساندیم، تا به اصل مطلب بپردازیم.
روزنامه دنیای اقتصاد مورخ ششم مهرماه را طبق عادت یومیه ورق می زدم و مطالعه می کردم. به متن سخنرانی امام جمعه محترم شیراز، حضرت آیت ا... محی الدین حائری شیرازی که از علمای عظام و مورد علاقه و احترام حقیر می باشد و در بسیاری از موارد علمی و دینی به افاضات ایشان توجه دقیق دارم، برخورد کردم که فرمایش هایشان در نماز جمعه شیراز و در رابطه با وضعیت اقتصادی و نقش بانک ‏ها و نوع دارایی ‏هایی که در اختیار موسسات تولیدی یا مولد تولید قرارداده می شود، بسیار ارزنده بوده و رهنمودهای اساسی ارائه داده بودند. آنچه که موجب نگرانی شده است، جمله آخری است از فرمایشات ایشان که فرموده اند: «بانک ‏های خصوصی تعطیل شوند، بهتر است تا کارخانجات تعطیل شوند.»
حضرت آیت ا... حائری شیرازی حتما با این نظرات بزرگان اقتصاد دنیا موافقت دارند که بانک ‏ها نقش قلب و شریان خونی هر جامعه اقتصادی را تشکیل می دهند، محور توسعه اقتصادی، ایجاد امنیت و اعتماد اقتصادی هستند و بدین ترتیب با اعمال سیاست ‏های صحیح پولی و بانکی و مالی توسط دولتمردان و از طریق این بنگاه ‏های اقتصادی، نظم موزون و مورد انتظار در کل اقتصاد و تولید کلان مملکت ایجاد می ‏شود. بنابراین از جنبه های اقتصادی، حکم و فتوای از بین رفتن قلب و نبض اقتصاد، با تاکید بر بخش خصوصی آن می تواند سبب گرفتاری ‏های اقتصادی بس بزرگتر و باعث مرگ واحدهای تولیدی بیشتر شود که مسلما این امر همسو با نیات خیر و مصلحت آمیز امام جمعه محترم شیراز در مورد بهبود وضعیت تولیدی و اقتصادی و اعطای شفا به این اقتصاد بیمار نیست. برعکس، اگر یک واحد صنعتی به علت عملکرد غلط یا ضعف مدیریت و در اکثر موارد، سوءاستفاده از منابع در اختیار و اخذ شده از بانک ‏های کشور، در اجرای پروژه های خود شکست می خورد، گناه آن را نباید به حساب قلب دستگاه اقتصادی و بانک ‏های خصوصی گذاشت و در این رابطه اگر قرار است که عضو زائدی از کل ساختار اقتصادی حذف شود، بهتر است همین واحدهای تولیدی غیر مستحق و ناموفق که دلایل آن را به عرض می رسانم، باشند، نه آنکه مرکز اصلی و نبض اقتصاد کشور را زیر سوال ببریم؛ بخش اقتصادی که مسوولیت خود را در این دوران کوتاه و تجربه جدید بانکی، بسیار ارزنده ایفا کرده و بسیار پرفروغ در اقتصاد کلان نقش آفرینی نموده است.
اشاره به سود بانکی 17 درصد و 24 درصد فرموده بودید. به نظر نمی رسد که در هیچ یک از جوامع اسلامی منعی برای کسب سود حلال وجود داشته باشد. اگر این سود بتواند همراه با نتایج مثبت و مثمرتر باشد و به نظام اقتصاد و پیشرفت مملکت کمک کند، چه عیب و ایرادی دارد و این موفقیتی است که توسط بانک ‏های خصوصی در این دوران کوتاه اخیر چندساله بدست آمده است. بالعکس، مشکلاتی که توسط بانک ‏های دولتی برای این اقتصاد به وجود آمده، در نتیجه عملکرد ناموفق برخی از آنها بوده که نشان می دهد نه تنها سودی برای اقتصاد ملی فراهم نکرده اند، بلکه باعث اتلاف منابع ملی در اختیار آنها شده ‏اند.
طبق اطلاعات در اختیار، بیشترین تسهیلات و منابع نقدی بانک ‏های خصوصی در اختیار صنایع مادر و اساسی این مملکت قرار داده شده که موجب گردش چرخه تولید ملی، توسعه اقتصادی و ایجاد فرصت های بیشتر شغلی و بازار کار برای جوانان شده؛ در صورتی که مستندات نشان داده است که در موارد متعددی اینگونه تسهیلات بانک ‏های دولتی، صرف پروژه هایی شده که نهایتا در حد خرید یک زمین صنعتی و احداث یک سوله و استخدام چند کارگر افغانی موقت بوده است و منابع اصلی نهایتا صرف ساخت و ساز برج ‏ها و برج سازی ها شده یا صرف ورود کالاهای مصرفی غیرضروری چینی یا هنگ کنگی شده که این امر نه تنها امانتداری اقتصاد ملی محسوب نمی ‏شود، بلکه این سیاست در های باز تجارت خارجی بوده است که عمدتا باعث بسته شدن در های واحدهای تولیدی گردیده است. باید توجه داشت رانت خوارهای اقتصادی جرات نزدیک شدن به حدود بانک ‏های بخش خصوصی را ندارند و درب این بانک ‏ها بر روی آنها بسته است. مدیریت بخش خصوصی تا اطمینان حاصل نکند که یک ریال اعطا شده به مصرف پروژه تولیدی یا تولید اقتصادی نمی رسد یا احیانا سوء استفاده از منابع اقتصادی در اینگونه پروژه ها احساس شود و هم چنین سود متعارف خود بانک هم تامین نشود، غیرممکن است که این تسهیلات را در اختیار نامبردگان قرار دهد. این را نمی توان به حساب گناه بخش بانکداری بخش خصوصی گذاشت، پس بهتر است عطای اینگونه پروژه های تولیدی مخرب را به لقای آنها به بخشیم.
حالا که بحث بانکداری بخش خصوصی است، فرصت را مغتنم می شمارم و تحقیقی را که راجع به بانک مورد علاقه خودم، یعنی یک بانک خصوصی است، ارائه می دهم و از همین حالا می ‏گویم که حکم به بسته شدن اینگونه بانک ‏ها به مصلحت عموم و مملکت نیست.به هنگام و در زمان تشکیل این بانک، دولتمردان معزز و محترم بودند که اجازه تشکیل آن را دادند و ما سهامداران خرده پا بودیم که به این دعوت مبارک لبیک گفتیم و اندوخته های کوچک و النگوهای طلای همسرانمان را فروختیم و در این راه سرمایه گذاری کردیم که به هیچ وجه هم پشیمان نیستیم. پس این حرکت بسیار درستی بوده است که سرمایه های کوچکی که اگر بیهوده مصرف می شدند، موجب تورم بیشتر و ضایعات اقتصادی می گردید، خیلی عاقلانه صرف مولد تولید و ایجاد این واحدهای اقتصادی ارزنده شد. پس اگر مقرر کردید درب اینگونه بانک ‏ها را ببندید، تکلیف میلیون ‏ها سهامدار کوچک که زندگی و سرمایه خود را در کف با کفایت مدیران لایق آن گذاشته اند، چه می شود؟
این بانک محبوب ما، با مدیریت شاخص و شایسته، نه تنها توانسته است بهترین مقام و عملکرد را در مقایسه با اکثریت بانک ‏ها در داخل کشور کسب نماید، بلکه امسال توسط مجله معتبر و معروف بانکی و اقتصادی بنکر (BANKERS) به عنوان یکی از بانک های برتر دنیا انتخاب شده است. آیا نباید این قهرمانان اقتصاد ملی را تشویق کرد و مدال طلا به گردن کارکنان لایق و مدیران با کفایت آنها آویخت و به آنها آفرین گفت که به سوداگران تجاری و رانت خواران اقتصادی روی نشان نمی دهند.آنهایی که با استفاده از ارتباطات شخصی و سایر لطایف، منابع دولتی و بانک ‏های دولتی را به طرف برج سازی ها سوق داده اند و این وضعیت تاسف بار را در بازار مسکن بوجود آورده اند، ضمن آنکه تعادل قیمت را برهم زده اند، فرهنگ ساختمان و آپارتمان نشینی را به دور از فرهنگ ایرانی و ساخت و بافت سنتی شهرها و محله ها رواج داده اند که حل این معضل، اقلا در پایتخت غیرقابل امکان گردیده است یا آنکه منابع ملی ما را در کشورهای مجاور صرف ساخت برج و پروژه های اقتصادی کرده اند که نه تنها هیچ ثمره ای برای اقتصاد داخلی نداشته، بلکه ضرر و زیان فراوان هم به ارمغان داشته است. بنابراین مصلحت آن است که این گروه از متقاضیان تسهیلات بانکی، نباید جایی در بخش خصوصی بانکی داشته باشند و با نتایجی که ارائه داده اند و مقاصد اقتصادی که دارند، بهتر است از جرگه تولید و اقتصاد ملی حذف شوند که این کار به نفع همه است. از طرف دیگر اگر بانک ‏های خصوصی سودی هم اکتساب کرده اند، این سود را به طریق منطقی و اکثرا از طریق افزایش سرمایه، به اندوخته های سهامداران عمومی و خرده پا افزوده اند؛ بدون اینکه تزلزلی در وضعیت نقدینگی مملکت ایجاد کرده باشند. از طرف دیگر امنیت اقتصادی برای سهامداران عمومی و کوچک فراهم نموده اند و بدین ترتیب ارزش افزوده سرمایه گذاری آنها (سود) را مجددا در چرخه تولید و اقتصاد وارد ساخته اند. آیا این کار بدی بوده است؟به خاطر دارم که چند سال پیش، زمانی که کل صنعت بانکی دولتی بود، وقتی به شعب بانکی مراجعه می کردیم با هرگونه رفتار زشت و نامقبول از جانب کارکنان روبه رو می شدیم. اینجانب شاهد چه دعواها، ناسزاگویی ها و حتی دست به یقه شدن ‏ها در شعب برخی از بانک ‏ها که نبوده ام و حتی نقد کردن چک حقوق پایان ماه، به مثابه ورود به یک میدان نبرد بود. امروز، بانک مورد علاقه من فرهنگ بانکداری انسانی را به ما آموخته است و حتما شنیده اید یا مشاهده فرموده اید که در شعب این بانک مورد علاقه چگونه با ادب و احترام با مشتریان خود رفتار می کنند و چگونه محیط لذت بخشی را برای مشتریان خود فراهم نموده اند. کارکنان جوان و عاشق این بانک، جمعه و تعطیل و عید و غیره را نمی شناسند و همواره و مشتاقانه در خدمت مردم و مشتریان هستند. این امتیاز آسان به دست نیامده است؛ جابه جا کردن و تغییر فرهنگ و رفتار مردم یک شبه اتفاق نمی افتد، اگر مدیران این بانک در عرض این مدت کوتاه و با سرعت این فرهنگ زیبا و انسانی و خداپسندانه را به ما ارائه داده ‏اند، جای شکر دارد و مدال طلای قهرمانی اقتصادی صنعت بانکداری را باید با افتخار به گردن آنها آویخت؛ ضمن آنکه با ایجاد فرصت های شغلی در حدود سه هزار نفری در عرض این مدت کوتاه (که آمار دقیق آن را متأسفانه در تمام بانک ‏های بخش خصوصی ندارم) کمک شایانی به دولتمردان در ایجاد اشتغال کرده اند. آیا می شود عملکرد این بانک ‏های خصوصی را با پروژه های تولیدی که از طریق ارائه یک کتابچه به عنوان «طرح توجیه اقتصادی» و در حد احداث یک سوله و خرید یک زمین صنعتی در ناکجاآباد و حداکثر استخدام چند کارگر ساده موقت خلاصه می شود را مقایسه نمود و حتی حکم داد که بستن در های این مجموعه ها ارجحیت دارد به آن واحدهای تولیدی؟