تاريخ : يك شنبه 14 مهر 1387

بحران اعتباری در بازارها چه می کند ؟ / اکونومیست : جهان در لبه پرتگاه است

هفته نامه معتبر اکونومیست به عنوان ارگان بین المللی اقتصاد بازار با ارائه یک توصیف نگران کننده از وضعیت بازارهای جهانی به نقل از تصمیم سازان اقتصادی اروپا نوشته است که اگرچه بحران مالی در آمریکا به وجود آمده اما اکنون متعلق به همه است.

اکونومیست بحران اعتبارات در آمریکا و اروپا را بررسی کرد
جهان در لبه پرتگاه
مترجم: رفیعه هراتی
همچنانکه قانون گذاران در کنگره آمریکا مشغول رایزنی هستند، بورس های جهان شرط می بندند که برنامه نجات 700میلیارد دلاری دولت بوش تصویب خواهد شد.
پس از آنکه این برنامه در 29سپتامبر توسط مجلس نمایندگان به دلیل برانگیخته شدن انزجار رای دهندگان از «کازینو سرمایه داری»، رد شد، سرمایه گذاران وحشت کردند. اما این بار سرمایه گذاران خوش بین هستند، این برنامه پس از آنکه در اول اکتبر مورد تایید سنا قرار گرفت، تصویب خواهد شد. اما حتی اگر این اتفاق رخ دهد، دلیلی برای خوش بینی وجود ندارد.
به بازارهای سهام، به خصوص بازارهای متوقف شده پولی بنگرید، چیزی جز ورشکستگی بانک ها، نجات های اضطراری و تشویش بسیار در بازار اعتبارات وجود ندارد. این فشارها نظام مالی را به فاجعه و جهان ثروتمند را به لبه رکود اقتصادی جدی نزدیک تر می کند. بسته نجات مالی از مشکلات خواهد کاست؛ اما آنها را برطرف نخواهد کرد.
این بحران در دو جهت گسترش می یابد، سراسر اقیانوس اطلس تا اروپا و خارج از بازارهای مالی در اقتصاد واقعی. دولت ها این فاجعه را با فاجعه حل و فصل کرده اند.
آنها تلاش می کنند کنترل اوضاع را به دست آورند نه به خاطر سرعت شیوع بلکه به دلیل آنکه قانون گذاران از درک کامل وسعت و عمق این بحران ناتوان بوده اند.
چندی پیش، پیراشتاین برگ، وزیر دارایی آلمان، در 25سپتامبر عجولانه اعلام کرد که آمریکا «منبع و کانون بحران است» و از پایان نقش آن به عنوان ابرقدرت مالی خبر داد. طی چند روز، این کانون تغییر کرد و پیراشتاین برگ و مدیران او مجبور شدند 35میلیارد یورو(51میلیارد دلار) از دولت آلمان و بانک های این کشور برای نجات معاملات ملکی هایپو، دومین وام دهنده بزرگ این کشور، وام بگیرند.
در این مورد آقای پیراشتاین برگ بد اقبال تنها نبود. بانک های اروپا با سرعتی سرسام آور دچار فروپاشی شدند. معاملات ملکی هایپو فقط یکی از پنج بانک در هفت کشور اروپایی بود که طی سه روز از ورشکستگی نجات یافت. بلژیک، لوکزامبورگ و هلند، بانک فورتیسی را تقسیم کردند. انگلستان بانک بردفورداند بینگلی را ملی اعلام کرد. بلژیک، فرانسه و لوکزامبورگ بانک دکسیا، و ایسلند بانک گلیتنیر را نجات داد. ایرلند به تنهایی 400میلیارد یورو از سهم بدهی های ترازنامه های ملی را بر عهده گرفت.
حتی با در نظر گرفتن فروش اجباری هفته گذشته بانک واشنگتن میوچال و بانک واچوویا، بسیاری از بانک های اروپایی آسیب پذیرتر از همتایان آمریکایی خود به نظر می رسند. خارج از وال استریت، بانک ها به ازای هر یک دلار سپرده، 96سنت وام داده اند. بانک های قاره اروپا به ازای هر یک یورو سپرده، 40/1یورو وام داده اند. آنها مجبورند بقیه این مبلغ را از سرمایه گذاران بازار پول قرض کنند.
برخی از بانک های اروپایی از جمله بانک های انگلیسی، ایرلندی و اسپانیایی مشکلات خود را دارند و باید با اوراق قرضه- مسموم آمریکایی نیز که با میلیاردها پول خریداری کرده اند و همچنین کندی رشد اقتصادی کشورهای خود، دست و پنجه نرم کنند. محدوده این بحران آمریکا، اروپای غربی نیست، هراس به بانک های هنگ کنگ، روسیه و هند نیز رسیده است. نه تنها وسعت جغرافیایی این بحران هراس انگیز است بلکه عمق اقتصادی آن نیز نگران کننده است. به دلیل آنکه این بحران در بازارهای مالی ریشه دارد به هر اقتصادی که برسد به کسب و کارها و خانوارها سرایت خواهد کرد.
بیشتر لحظات هیچ کس متوجه نمی شود که اعتبار در ریه های اقتصادی جاری است؛ اما زمانی که گردش سخاوتمندانه اعتبار از بازار به بانک ها، کسب و کارها و مصرف کنندگان متوقف می شود همه متوجه این موضوع می شوند. به مدت یک سال بازارها در مورد نقدینگی و توانایی پرداخت بدهی بانک ها نگران بودند. پس از ورشکستگی بانک لمان برادرز و در بحبوحه سردرگمی در مورد اینکه دولت چه بانکی را و تحت چه شرایطی نجات خواهد داد، بازارها وحشت زده شدند. اوراق سه، شش و دوازده ماهه بازارها بسته است و بنابراین بانک ها باید بیشتر از معمول وام بگیرند.
بانک ها با نرخ بهره ای حدود 08/0درصد بالاتر از نرخ رسمی بهره از یکدیگر وام گرفتند. در سی ام سپتامبر آنها بهره ای بیش از 4درصد بیشتر از نرخ بهره پرداختند. در یک مزایده برای گرفتن وام از بانک مرکزی اروپا، بانک ها حاضر شدند سود 11درصد را بپردازند، یعنی پنج برابر نرخ بهره پیش از بحران.
بانکداران با اختصاص پول در روزهای طولانی و سرمایه گذاری آن در سپرده های کوتاه مدت و وام گیری، خرج خود را در می آورند. امروز این مدل به مضحکه تبدیل شده است: بسیاری از دارایی های بانک ها غیرقابل فروش هستند و آنها باید هر روز به بازار رجوع کنند و از وام دهندگان بخواهند به نجات آنها رای دهند.
به این علت است که سیاستمدارانی که سود بانک ها را در برابر سود سهام وال استریت تعیین می کنند در اشتباهند. دیر یا زود بازارهای پول همه کسب وکارها را تحت تاثیر قرار می دهند. شرکت ها با قیمت بالاتر بهره و نگرانی از اینکه نتوانند به وام بانک ها دسترسی داشته باشند، روبه رو هستند. بنابراین آنها نیز پول جمع می کنند و سرمایه گذاری را لغو می کنند تا بدهی ها را بپردازند. مدیران تولیدات جدید را به تاخیر می اندازند، کارخانه ها را ناتمام رها می کنند، بخش های زیان ده را تعطیل می کنند و از هزینه ها و مشاغل می کاهند. خودروسازان و دیگر تولیدکنندگان دیگر تمدید اعتبار نخواهند کرد و وام ها زودگذر و گران خواهند شد. مصرف کنندگان لطمه خواهند دید. نرخ بیکاری افزایش خواهد یافت. حتی اگر بازار اعتبارات خوب کار کند، رشد اقتصادی کشورهای ثروتمند کند خواهد بود؛ زیرا حباب قیمت دارایی ها می ترکد. اگر اعتبارات مسدود شود این کندی رشد اقتصادی به رکود اقتصادی عمیق تبدیل خواهد شد.
بازارهای مالی نیاز دارند دولت برای آنها قانون وضع کند و زمانی که بازارها ضعیف می شوند دولت ها آنها را دوباره به حرکت در می آورند. این عمل گرایی است نه سوسیالیسم. کمک به بانکداران به خودی خود مهم نیست. اگر دولت بتواند بازار اعتبارات را بدون نجات بانکداران حفظ کند، باید این کار را بکند. اما نمی تواند بانک ها نیازمند وال استریت هستند و هر دو نیازمند واشنگتن سیاستمداران و جورج بوش که در میان آنها از همه مقصرتر است، نتوانستند این مساله را روشن کنند. دولت ها نیازمند ارتباط برقرار کردن و هماهنگ بودن هستند. بحران بانکی گذشته نشان می دهد که نجات های دیر و تدریجی هزینه بیشتر و کارایی کمتری دارد. ادغام های موقت برای مدتی موثر است اما تقاضا برای کمک تکرار خواهد شد. ناهماهنگی موجب ناپایداری می شود.
بانکداری فرامرزی می تواند سیاست های یک کشور را برای کشورهای همسایه آزاردهنده کند؛ تضمین سپرده ها توسط دولت ایرلند پول را از بانک های انگلیسی که از حمایت ضعیفی برخوردارند، به خود جذب می کند. پیشنهاد فرانسه در اول اکتبر مبنی بر اینکه دولت های اروپایی با یکدیگر همکاری کنند، پیشنهاد خوبی بود، و رد این پیشنهاد توسط آلمان، اشتباه بود.
بانک های مرکزی فعالیت نقدینگی خود را هماهنگ کرده اند. اکنون که قیمت نفت کاهش یافته است و نگرانی در مورد تورم فروکش کرده، کاهش نرخ بهره امکان پذیر است. بانک های مرکزی اگر هماهنگ باشند قدرتمندتر خواهند بود. اما فقط بانک های مرکزی نیستند که باید متحد شوند. کنگره آمریکا هر اقدامی که انجام دهد، دولت ها باید در مورد قوانینی برای تثبیت و تجدید سرمایه بانک ها با یکدیگر همکاری کنند و فقط هراس را از بین نبرند، بلکه پول نیز پس انداز کنند. حتی اگر همان طور که اروپا ادعا می کند، این بحران در آمریکا به وجود آمده باشد، اکنون متعلق به همه است.