تاريخ : چهارشنبه 20 شهريور 1387

پول ایرانیان کجاست ؟

بازارهای مختلف ایران از اوایل امسال با رکود مواجه شده اند و برخی از اقتصاددانان و کارشناسان از ورود تدریجی اقتصاد به دوران «رکود تورمی» خبر می دهند.

معنای ساده رکود تورمی این است که پول هست، کالا و خدمات هم هست اما مبادله ای انجام نمی شود یا به تعبیر عامیانه همه چیز قفل شده است. این وضع تازه اجزایی دارد که واگویی آنها موجب پیدایش چند پرسش و هشدار مهم می شود. اجزای وضع تازه اقتصاد ایران عبارتند از:
1 - آنگونه که دارندگان بنگاه های معاملات املاک می گویند در بهار امسال شوق خرید مسکن کاملا فروکش کرده و تقاضا برای زمین کاهش محسوس یافته است. از بنگاه های معاملات خودرو هم خبرهای مشابهی به گوش می رسد.
2 - مدیر عامل بانک ملی دو هفته پیش از کاهش سپرده گذاری در بانک های دولتی و اقبال بیشتر سپرده گذاران به بانک های خصوصی خبر داد، اما از سخنان وی اینگونه استنباط نمی شد که «همه پول هایی که به بانک های دولتی نرفته اند در بانک های خصوصی سپرده گذاری شده اند». یعنی اینکه سرجمع جذب پول به بانک ها کاهش یافته است.
3 -در ماه های اخیر شنیده نشده که سرمایه گذاران ایرانی (دولتی و خصوصی) در داخل یا خارج کشور سرمایه گذاری عمده ای کرده باشند یا ساخت پروژه ای بزرگ آغاز شده باشد. صاحبان و مدیران صنعتی هم از کمبود نقدینگی سخن می گویند. 4 -مشتریان بانک ها در ماه های اخیر از ناکافی بودن پول در بانک ها شکوه می کنند و می گویند حتی برای دریافت ارقام کمتر از 5 میلیون تومان هم با جواب منفی بانک ها مواجه می شوند.
5 - نرخ بهره واقعی دربازار رو به افزایش گذاشته و فاصله آن با نرخ مصوب دولت مدام بیشتر می شود. معنای این رفتار بازار، افزایش تقاضا برای پول با نرخ بهره بالا است. اما طرفه اینکه تقاضا برای ودیعه املاک استیجاری رو به کاهش گذاشته و برخلاف یک سال پیش، مستاجران ترجیح می دهند به جای اجاره، ودیعه بپردازند و برعکس، اجاره دهندگان متقاضی دریافت اجاره بها شده اند. از درون این خبرها که به طرز حیرت انگیزی متناقض نما (paradoxical) هستند این پرسش بیرون می آید که وقتی همه خبرگان اقتصادی و از جمله رییس کل بانک مرکزی در یک سال اخیر مدام از افزایش نقدینگی در بازار ابراز نگرانی می کنند و درحالی که این روزها معاملات کاهش چشمگیر یافته و همه پول های مردم هم به بانک ها نمی رود، پول های سرگردان به کدامین سوی بازار می روند که کسی نشانی از آنها ندارد؟ آیا اقتصاد ایران به سوی حباب پولی تازه ای می رود که هر آن ممکن است صدای آن از گوشه ای ناشناخته شنیده شود و جهشی مانند آنچه سال گذشته در بخش مسکن رخ داد در کمین بخش یا بخش های دیگر اقتصاد نشسته است؟