تاريخ : سه شنبه 5 شهريور 1387

جاذبه و دافعه سهام مخابرات

طی روز های گذشته گام های نخست برای واگذاری سهام شرکت مخابرات به بخش خصوصی برداشته شد. به این واگذاری باید از دو زاویه نگاه کرد. نخست، از منظر جذابیت های سهام مخابرات و دوم، از منظر ویژگی های این واگذاری در بورس.

شرکت مخابرات در عرصه فن آوری ارتباطات فعالیت دارد که صنعتی بسیار پویا، در حال توسعه و سودآور است. از همین رو، در همه کشورهایی که سابقه واگذاری سهام مخابرات وجود دارد، مردم به خوبی از عرضه این سهام استقبال کرده اند.
شرکت مخابرات و شرکت های از این دست دائما محصولات تازه ای که حاصل پیوند فن آوری اطلاعات و شیوه های ارتباطات و مخابرات است، عرضه می کنند که بازار سودآوری دربردارد. البته، درمورد شرکت مخابرات ایران، شاید به درستی نتوان ارزیابی کرد که این شرکت در ارائه محصولات جدید، خدمات تازه و قابلیت ها و تکینک های پیشرفته تر، در چه وضعیتی قرار دارد. معمولا تکنولوژی، حاصل بازار رقابتی است؛ یعنی همه شرکت های موجود در بازار رقابتی به منظور حفظ سهم خود در بازار به طراحی و عرضه محصولات تازه در بازار دست می زنند، اما با توجه به ساختار شبه انحصاری بازاری که شرکت مخابرات در آن فعالیت دارد، نمی دانیم تا چه اندازه این رویه در بازار مخابرات ایران وجود دارد.
تردیدی نیست که در سال های گذشته، این شرکت با تفکر دولتی اداره شده و نوع عرضه این شرکت نشان داد که تفکر دولتی همچنان براین شرکت غالب است. برای نمونه، یکی از مهم ترین مسائل و الزامات عرضه سهام شرکتی در بورس، ارائه صورت های مالی شفاف است و متاسفانه این قاعده از سوی مدیران شرکت مخابرات کمتر رعایت شد. این درحالی است که با پذیرش شرکت مخابرات در بورس، این شرکت باید به قواعد افشای شفاف اطلاعات تن دهد. شاید تا روز پذیرش در بورس، برای مدیران شرکت مخابرات اهمیتی نداشت که صورت های مالی این شرکت را در زمان مقتضی منتشر کنند و در مجامع مختلف، پاسخگوی سهامداران باشند اما این رویه از زمان پذیرش باید به فراموشی سپرده می شد. اما دیدیم در این زمینه، امور به درستی شکل نگرفت.
شاید گفته شود که تراز تلفیقی شرکت هنوز آماده نشده است، اما به طور کل، پیش از هرگونه عرضه سهام، باید اطلاعات کافی به بازار منعکس شود.
در زمینه عرضه های دولتی، باید به دو محور اصلی توجه کنیم. نخست، باید اطلاعات درست به صورت عادلانه، در اختیار همه فعالان بازار قرار گیرد. دوم، شفافیت لازم در بازار ایجاد شود تا زمینه کشف قیمت صحیح آن صورت گیرد. در این زمینه باید پرسید اگر این مقدمات فراهم نبود، چرا درعرضه سهام این شرکت تعجیل شد؟ و اگر آماده بود، باید توضیح داده شود که چرا اطلاعات به بازار منعکس نشد؟
شاید دلیل آن که ترکیب خریداران شرکت مخابرات، بیشتر حقوقی است تا حقیقی نیز ناشی از آن باشد که خریداران حقیقی به سبب ناآگاهی از وضعیت مالی این شرکت، ریسک نکرده اند.
صرف نظر از این کلیات، واگذاری سهام این شرکت، جزئیاتی هم دارد که بسیار با اهمیت به نظر می رسد. به طور مثال شرکت اعلام کرده است که درسال 1385، درحد 25 درصد، حاشیه سود داشته است. حاشیه سود این شرکت، برای سال 1386براساس صورت های تلفیقی حسابرسی نشده، 23 درصد سود اعلام کرده است. جدیدترین پیش بینی سود شرکت برای سال مالی جاری 172 ریال است. به عبارت دیگر، حاشیه سود آتی این شرکت 13 درصد اعلام شده است که در مقایسه با سود سال گذشته، شاهد افت شدید آن هستیم. با توجه به الزام هایی که بورس برای پذیرش شرکت ها درنظر می گیرد، مشخص نیست که چه اتفاقی در شرکت مخابرات رخ داده است که حاشیه سود آن تا این اندازه افت کرده است. اما تلقی برخی فعالان بازار سرمایه آن است که شرکت مخابرات قصد دارد این مابه التفاوت را در تعدیل های آتی پیش بینی سود خود جبران کند.
نکته دیگر این است که پیش بینی سود این شرکت در سامانه معاملات بورس درج نشده و کسانی که قصد دارند به اطلاعات مالی این شرکت دست پیدا کنند، نمی توانند اثری از پیش بینی سود این شرکت بیابند. بورس دراین زمینه توضیحی ارائه نکرده و کسی نمی داند چرا چنین بدعتی در بازار شکل گرفته است.
گفتنی است در قانون بودجه و قانون مربوط به درآمد شرکت های دولتی، شرکت های مخابراتی استانی باید 40 درصد درآمد خود را به خزانه واریز کنند. بنابراین نکته ای که در این میان مغفول مانده، این است که تکلیف خریداران سهام شرکت مخابرات در روزهای اخیر در این زمینه چه خواهد شد. آیا پس از واگذاری سهام، نیز این قانون همچنان جاری است یا خیر.
از منظر مدیریت بازار سرمایه، نکته مهم این است که شرکت مخابرات با توجه به اندازه بسیار بزرگی که دارد، تاثیر تعیین کننده ای بر بازار می گذارد. سرمایه این شرکت با توجه قیمت اسمی سهام، چیزی حدود 4 هزار و 500 میلیارد تومان است که پس از عرضه در بازار، با توجه به قیمت حدود 150 تومانی آن، ارزش سهام آن به 6 هزارو 750 میلیارد تومان رسید. بنابراین، با فرض نوسانات عادی بازار سهام، به جرات می توان از شرکتی گفت که حدود 7 هزارمیلیارد تومان ارزش دارد.
با توجه به ارزش جاری بازار سهام، چیزی حدود 10درصد ارزش بازار به همین شرکت مخابرات تعلق خواهد گرفت. قابل پیش بینی است که با عرضه های آتی سهام و افزایش سهام شناور این شرکت، دامنه مشکلات گسترده تر خواهد شد. بنابراین این سهم نیاز به مراقبت های زیادی دارد تا در اثر نوسان در قیمت آن، بازار متلاطم نشود. تردیدی نیست که سهام دار عمده شرکت مخابرات باید برای بازارگردانی این سهم، برنامه ریزی کند.
در مجموع، تصمیم دولت برای عرضه سهام شرکت مخابرات تصمیمی بزرگ است. موفقیت این تصمیم سیاسی بزرگ، منوط به تامین شرایط مناسب است.
اگر به سازمان خصوصی سازی برای عرضه سهام شرکت مخابرات فشار وارد شده است، باید از آن سو، شرایط بازار هم فراهم می شد. از سوی دیگر، این انتقاد به بورس وارد است که چرا تن به این شتاب زدگی داده است به ویژه آن که سهام شرکت مخابرات، درشرایطی عرضه شد که اطلاعات مالی آن به بازار منعکس نشده بود. از این رو، این انتقاد واقعا قابل طرح است که چرا شرکت بورس بدون دریافت اطلاعات مالی مخابرات یا دست کم بدون انتشار عمومی آن، اجازه عرضه سهام آن را صادر کرده است.
البته، ارزیابی قطعی کامیابی ها و ناکامی های عرضه سهام مخابرات نیاز به زمان بیشتری دارد، اما شاید بتوان گفت که عرضه سهام مخابرات، با اندکی شتاب زدگی همراه بوده است.
رییس سابق سازمان خصوصی سازی و دبیرکل اسبق بورس