تاريخ : دوشنبه 10 تير 1387

آیین نامه ای برای ازدواج جوانان / مثبت اما مبهم

آیین نامه اجرایی «تسهیل ازدواج جوانان» پس از گذشت دو سال و نیم از ابلاغ رییس جمهوری، توسط سازمان ملی جوانان تهیه و جزئیات آن به تازگی اعلام شده است.
در این آیین نامه تلاش شده، تا نقاط مبهم و غیر اجرایی قانون، مشخص و زمان بندی لازم برای اجرای مفاد آن از سوی نهادهای ذی ربط اعلام شود. بنابراین آیین نامه سازمان ملی جوانان، فرزند خلف قانون تسهیل ازدواجی است که آذرماه سال 84 به تصویب هیات وزیران رسید و از آن زمان تاکنون محل بحث و مناقشه دولت و مجلسیان بوده است.
بر اساس ماده 1 قانون تسهیل ازدواج، دولت مکلف به ایجاد «صندوق اندوخته ازدواج جوانان» شده است و قرار شده تا دولت علاوه بر استفاده از منابع بودجه سنواتی، از محل این صندوق به جوانان نیازمند به مسکن و اجاره مسکن، وام ودیعه پرداخت کند. تاسیس «صندوق اندوخته ازدواج جوانان» یکی از مهم ترین اقداماتی بوده که قانون هیات دولت در سال های اخیر بر آن اصرار داشته، ولی هر بار ایجاد آن به مانعی برخورده است. بنابراین صندوق مهر امام رضا (ع)، تصدی تامین اعتبار قانون ازدواج جوانان را بر عهده گرفته است، منتها اصلاح اساس نامه این صندوق در زمره اولویت های کاری ستاد ملی ساماندهی امور جوانان و مجلس شورای اسلامی قرار گرفت.
در واقع راه اندازی صندوق قرض الحسنه مهر رضا (ع)، در اولین لایحه دولت نهم به تصویب رسید و تقدیم مجلس شد.
هر چند مجلس هفتم نظر مثبتی بر تاسیس این صندوق نداشت، اما با تایید شورای اداری و ادغام چند صندوق موجود، صندوق مهر رضا (ع) راه اندازی شد و این روزها با اعلام سازمان ملی جوانان، تمامی زوج های تابع ایران در صورت عضویت در آن می توانند از تسهیلات آن شامل وام ودیعه مسکن و مستمری زندگی مشترک بهره مند شوند. بنابراین نخستین هدف از ارائه آیین نامه اجرایی قانون تسهیل ازدواج جوانان، بالا بودن نرخ ازدواج و کاهش سن ازدواج در جامعه است؛ اما آیین نامه مذکور چقدر توان تحقق اهداف فوق را دارد؟بر اساس یکی دیگر از مواد آیین نامه سازمان ملی جوانان، تمامی افراد 15 تا 29 سال کشور می توانند علاوه بر ودیعه مسکن از تسهیلات صندوق مهررضا، به مدت دو سال بهره مند شوند. بنابراین ماده، هر یک از خانواده های جوان که هیچ یکی از زوجین اشتغال به کار یا منبع درآمدی ندارند، کمک هزینه زندگی به مدت دو سال دریافت خواهند کرد.
قانون تسهیل ازدواج در نخستین گام با این دو ماده، مشکلات مربوط به ودیعه مسکن و اشتغال جوانان را حل شده تلقی می کند. بر اساس این قانون هرچند جزئیات پرداخت ودیعه مسکن به جوانان هنوز اعلام نشده و وزارت مسکن و شهرسازی تا آذر ماه امسال فرصت دارد تا میزان آن را اعلام کند، اما مبلغ مستمری به جوانان بیکار حداکثر نصف حداقل حقوق کارگری تعیین شده در سال اعلام شده است.از میان 16 ماده آیین نامه اجرایی دو تصمیم ذکر شده، در عین این که مهمترین سیاست های جدید دولت در حمایت از جوانان است، بلکه بیشترین انتقادها و ایرادات را به همراه دارد. دولت نهم به خوبی دریافته که مهمترین علل اقتصادی کاهش انگیزه جوانان برای ازدواج، مساله اشتغال و تامین مسکن است. اما توسل به روش هایی مانند برقراری مستمری های دو ساله و ودیعه های مسکن - که هر سال به طور نجومی بر میزان آن اضافه می شود- شاید برای سایر کشورها که میزان تورم در آنها مهار شده، مفید باشد؛ اما در کشور ما ضامن بقای خانواده ای جوان و نوپا نیست. قانون تسهیل ازدواج جوانان در کوتاه مدت، راه حل مناسبی برای برون رفت از بحران ازدواج جوانان است، اما فرصت دو ساله می تواند سکه را به ضرر دولت برگرداند، آنجا که در این مدت مستمری- یک دوم حقوق کارگری- کفاف زندگی مشترک جوانان را ندهد و سرپرست خانواده نتواند شغل مناسب با شان خود و همسرش را پیدا کند! یا ودیعه مسکن تعیین شده کفاف تامین مسکن زوج ها را ندهد،در آن صورت قانون تسهیل ازدواج به داروی مسکنی شبیه خواهد بود که اگرچه بحران بیماری با مصرف آن فروکش می کند، اما در اولین فرصت دردها و زخم های تازه ای که می تواند عارضه ای بر آن داروی مسکن باشد، خود را عیان خواهد کرد. در این صورت، آیا صندوق مهررضا (ع) به تنهایی قادر به تامین نیاز مالی بیش از 20میلیون جوان مجرد خواهد بود؟
کارشناسان مسائل اجتماعی انتظار داشتند که قانون تسهیل ازدواج و آیین نامه اجرایی آن به پنج مساله سربازی، دانشگاه، تنگناهای اقتصادی در مراسم ازدواج، اشتغال و مسکن نگاه جدی تری داشته باشد. در بسیاری موارد دوران خدمت سربازی یا تحصیلات تکمیلی در دانشگاه باعث به تعویق افتادن توانمندی اقتصادی جوانان و افزایش سن ازدواج می شود. هر چند که هنوز جزئیات قانون تسهیل ازدواج مورد کند و کاو قرار نگرفته و جزئیات آن تنها در خلال مصاحبه ها و نیز آیین نامه اخیر سازمان ملی جوانان مشخص و روشن شده است، ولی به نظر می رسد، این سازمان باید ضمن بیان جزئیات به طرح اقدامات ریشه ای تر برای رفع مشکلات ازدواج جوانان بپردازد. مجریان این طرح باید بدانند که چارچوب و ساختار کمیته سازمان ازدواج جوانان که به زودی در تمام شهرها تشکیل خواهد شد، در آینده نزدیک در انتظار اعتبار اختصاص یافته از سوی صندوق مهررضا (ع) خواهند بود و بیش از 20میلیون جوان در سن ازدواج چشم به راه تسطیح مسیر ازدواج خواهند ماند، دولت برای نیل به نقطه ایده آل چه میزان اعتباری را اختصاص داده و چه راهکارهای اجرایی را مدنظر دارد؟