تاريخ : شنبه 6 مهر 1387

دردنامه آخر

آخرین نامه طهماسب مظاهری به ریاست جمهوری حاوی نکات بسیاری است، اما خط اصلی بندهای آن، تلاش رییس کل سابق برای برگشت مطالبات معوقه و در عین حال باز کردن اعتبار لازم از منابعی است که کمترین تاثیر را بر تورم داشته باشد.

این شاید تنها راهی بود که وی می توانست در عین انجام مسوولیت اصلی بانک مرکزی که کنترل تورم است، نیازهای اعتباری را نیز پوشش دهد. با این وجود هیچ خبری در دست نیست که چرا این راه منطقی مورد عنایت قرار نگرفته است و مظاهری را مجبور ساخته با ارائه گزارش آخر به مقامات از پست خود کناره گیری کند.
پرسش این است که آخر بانک ها چگونه به متقاضیان وام دهند؟ اولا وقتی نرخ بهره به این حد به صورت دستوری پایین است، تقاضا به اوج خود می رسد و اضافه تقاضا همان معضلی است که بانک ها در سال های اخبر گرفتارش بودند. ثانیا بانک ها که به تعبیر عامیانه کارخانه پولسازی که نیستند، بالاخره اعتبار باید از جایی تامین شود. البته می توان گفت بانک مرکزی همان کارخانه است ولی اگر بدون داده از این کارخانه ستانده طلب کنیم، همان بلایی سرمان می آید که حال با چنین تورمی شاهدش هستیم.
مظاهری به درستی بلا را درک کرده بود و قفل خزانه و جلوگیری از اضافه برداشت در همین جهت بود. اما وی حتی از این هم پا را فراتر گذاشت، که اگر در کارخانه را بسته بود راه بدست آوردن اعتبار را هم به رییس جمهوری نشان داده بود. بزرگ ترین پیام نامه خداحافظی به مخالفانی بود که می گفتند وی اصولا به همه جا قفل زده است و فعالیت اعتباردهی بانک ها را مختل کرده است. وی نشان داد که در جهت صحیح این فعالیت هر چند که با نرخ بهره اش موافق نبود گام برداشته است و اتفاقا منتقدان یاریش نکرده اند.به هر رو حال آشکار شده است که مظاهری خود رفته است، زیرا چون سلفش تنها ماند، لیک شاید دولت می توانست این بار بر خلاف روند قبلی که در مورد شیبانی و دانش جعفری رخ داد عمل کند. شاید می توانست کمی بیشتر در مورد گزارش های وی تامل کند.از این که بگذریم، اگر برای یک اقتصاددان خارجی تعریف کنیم که چگونه در عرض یک سال رییس بانک مرکزی ایران عوض می شود و ادعا داریم با این تغییر می خواهیم سیاست های پولی مان را سامان ببخشیم، بعید نیست که اقتصاددان ما، پوزخندی زند که در کجای دنیا با عمر یکساله رییس بانک مرکزی سیاست ها به سامان شده است؟ اولین خصیصه یک بانک مرکزی کارآ عمر طولانی هیات عاملش است. دقیقا چون مجلس خبرگان یا شورای نگهبان، که آنان نیز بر کرسی علم خود نشسته اند و کار علمی ثبات می خواهد و تفکر، نه مرد سیاسی که با تغییر هر دولت، تغییر کند. حال دقیقا همان ارگانی که در تمام دنیا بر ثبات و استقلالش تاکید می شود در عرض دو سال سه رییس و سه هیات عامل را بر خود می بیند! شاید برای عامه این سخنان گزاف باشد، اما اهل فن مضرات این تغییرات را بر تارک سیاست های پولی می دانند. به همین علت است که کوکیرمان از اقتصاددانان برجسته حوزه پولی در تعیین شاخص استقلال بانک مرکزی که ارائه می دهد اول از همه به طول دوره رییس بانک مرکزی اشاره می کند و از همین حال وضعیت بانک مرکزی ایران معلوم است. نه استقلالی بود و نه گوش شنوایی، مظاهری باید می رفت.
حال باید دید جانشینش می تواند این همه را از سر رد کند و مقامات پولی را به جایگاه اصلی شان بازگرداند. بسیار سخت و در دور دست می نماید، ولی راهی نیز جز امید بستن و نگریستن. اما اگر وی در همین قدم اول آنچنان که گزارش ها حکایت می کند نتواند تیمش را خود بچیند، سال پیش رو از همین بهار پاییزه اش پیدا است.